11 de Novembro de 1887. Execución dos mártires de Chicago

Difundimos este interesante texto da web serhistorico.net sobre os sucesos que tiveron lugar en Chicago e que deron pé a xornada de loita do primeiro de Maio.

Os sucesos de Chicago e a loita en prol das 8 horas.

A loita en prol dunha xornada laboral de 8 horas ten varios precedentes históricos inmediatos e mesmo, se seguimos as teses de Maurice Dommanget (DOMMANGET, Maurice. Historia do Primeiro de Maio, París, Edicións Solidariedade Obreira, 1956.), poderiamos elucubrar con posibles antecedentes dunha xornada en prol de 8 horas de traballo diario en figuras como Tomás Moro ou o rei Felipe II e os seus edictos que limitaban as xornadas laborais a 8 horas en sectores como a minería. Xa no século XIX esta reivindicación popularizaríase grazas a diferentes socialismos e movementos sindicais. Por exemplo, na figura do socialista Robert Owen xa atopamos propostas neste sentido, do mesmo xeito que en décadas posteriores propoñerase unha redución da xornada laboral por parte da Primeira Internacional ou nas campañas de diferentes sindicatos occidentais.

A diminución da xornada laboral sen redución de salario era unha das causas que podía facer loitar a unha poboación obreira escravizada pola lóxica dos salarios de fame. Se temos en conta que unha persoa asalariada podía chegar a traballar entre 12 e 16 horas diarias por un salario de miseria, dámonos conta que, en moitos casos, o día a día desa poboación era pouco máis que traballar e embrutecerse mental e fisicamente no seu posto de traballo. E o peor era que máis dun/a podía facelo co estómago baleiro.

A loita polas 8 horas, máis aló do mero reformismo social que representaba, era unha esperanza para poder gozar dunha vida algo máis digna, dando a posibilidade ao traballador industrial, de taller ou de campo de ter 2 terzos do día á súa disposición, xa fose para formarse intelectualmente, descansar ou poder ter algo de lecer. Fronte a unha realidade estendida dunha vida baseada na explotación laboral extrema desde a máis tenra infancia ata o esgotamento físico e consecuente morte do individuo, a cal, tranquilamente, podía chegar antes de cumprir os 40 anos, a loita en prol das 8 horas adquiría entón toda a súa lóxica e importancia.

En Estados Unidos, a pesar de diferentes leis que establecían a xornada de 8 horas (por exemplo a lei Federal de 1868), estas, normalmente, se é que se aplicaban, non pasaban máis aló do mero funcionariado do estado ou directamente a súa aplicación non era vixiada por parte dos poderes establecidos. O traballador medio, a partir desta e outras leis entendía que mediante a presión aos poderes do estado liberal pouca cousa podía facer para lograr esa ou outra reivindicación. De feito, por experiencias propias, o traballador norteamericano, do mesmo xeito que noutros estados, cría que se quería mellorar as súas condicións materiais debía de presionar, máis que á caste política, ás elites empresariais. De feito, antes dos prolegómenos da campaña internacional en prol das 8 horas, xa se conseguiron en Estados Unidos certos éxitos neste sentido nalgúns talleres de Nova Iorque, Massachusetts e nalgunhas outras cidades, do mesmo xeito que en campañas que se arrastraban desde a década dos ´70 por parte da organización dos Knights of Labor.

A campaña polas 8 horas pódese considerar que naceu grazas á iniciativa do sindicalismo reformista americano da American Federation of Labor (A.F.L). No IV Congreso de 1884 acordouse organizar para o 1º de maio de 1886 unha xornada de loita co obxectivo de conseguir dita reivindicación mediante a folga de carácter xeral. Deixaron, con todo, unha marxe de manobra e organización amplo (uns 2 anos) que podería comportar o esquecemento, pero co paso do tempo e a proximidade da data diferentes organizacións fóronse sumando a esta campaña. O anarquismo de Chicago, un dos epicentros deste ideario en América, foi un exemplo do anteriormente comentado; nun inicio non mostrou demasiado interese pola proposta de campaña, pero conforme se achegaba a data sinalada, foise implicando na contenda.

En abril de 1886 as folgas empezáronse a propagar por diferentes cidades estadounidenses, así como os primeiros conflitos coa patronal, tales como Lock-outs (peches patronais), utilización de esquirois nos centros en folga (en Estados Unidos coñecidos como scabs) ou enfrontamentos entre proletariado en loita e partidas da porra (a Axencia Pinkerton destacou neste tipo de operacións). A tensión social nalgunhas zonas estadounidenses foi alta e o 1º de maio a folga xeral en cidades como Chicago foi efectiva.

Chicago albergaba unha comunidade anarquista bastante ampla e moitos deles eran obreiros e obreiras migrantes de diferentes zonas xermánicas. Na cidade o anarquismo era o movemento socialista máis numeroso e importante, e a esta loita en prol das 8 horas imprimíronlle unha significación de enfrontamento directo contra as clases dominantes.

HACAT_V136
Fábrica de la McCormick’s Reaper Works [1890]

Do mesmo xeito que noutras cidades como Nova Iorque, Baltimore, Pittsburg, Washington, Saint Louis ou Boston, en Chicago conseguiuse a xornada de 8 horas en varios gremios como os carpinteiros, os embaladores, os tipógrafos ou os mecánicos, así como unha redución da xornada a 10 horas con aumento de salario para os carniceiros, panadeiros e cervexeiros. De feito, antes do mesmo inicio do 1º de maio e o mes seguinte, centos de miles de traballadores lograron a redución da xornada laboral sen perda de salario. Con todo non en todos os sitios a xornada foi exitosa, en Milwaukee, no contexto da folga, producíronse os sucesos da Bay View Massacre o 5 de maio, onde se disparou e asasinou a 7 folguistas. No caso de Chicago, o 3 de maio, os sucesos anunciaron o dramatismo de Milwaukee, posto que uns milleiros de traballadores foron reprimidos cando se dirixiron á fábrica McCormick, a cal facía uso de man de obra de esquiroles para evitar o paro. Ante dita situación os axentes da Axencia Pinkerton e forzas policiais dispersaron a balazos á multitude encolerizada, provocando 6 mortos e varias ducias de feridos.

39V0170r.jpg

Se temos en conta que en Chicago a loita e antagonismo de clases eran moi marcados, cunhas elites dirixentes reaccionarias e agresivas fronte ás reivindicacións sociais e, no outro extremo, un potente movemento socialista de carácter anárquico, con medios de propaganda estables e potentes como as publicacións Arbeiter-Zeitung, dirixida polo anarquista August Spies e escrita en alemán, ou The Alarm, escrita en inglés baixo a dirección de Albert Parsons, así como a existencia de varias organizacións, grupos e individuos activos que fortalecían a loita en prol da emancipación social, tales como as dúas personalidades antes mencionados ou William Holmes, Lucy E.Parsons, Sara E. Ames, William Patterson, James D. Taylor e un longo etcétera, podemos entender a magnitude dos feitos na devandita cidade: a loita de clases era unha realidade palpable no ambiente.

A bomba de Haymarket do 4 de maio de 1886.

Tras a traxedia da fábrica McCormick sectores anarquistas e obreiros convocaron un meeting na Praza Haymarket, nun contexto de forte ira e rabia polo acontecido apenas unhas horas antes. De feito, unha primeira versión do cartel que convocaba ao devandito acto afirmaba que os obreiros debían de ir armados e preparados para o que fose («Workingmen Arm Yourselves and Appear in Full Force!»), aínda que na versión final, ao parecer, foi descartado este lema ante a negativa de Spies de participar no acto con dito reclamo. De feito, o mítin reuniu a uns cuantos milleiros de persoas, moitas delas acompañadas da súa prole, ante o cariz pacífico que adquiriu.

Baixo unha leve choiva e á tardiña iniciouse o acto co discurso de August Spies, seguido posteriormente polos de Albert Parsons e Samuel Fielden. Cando estaba case a piques de finalizar o encontro e nada parecía que perturbase o ambiente, fortemente custodiado por forzas policiais e axentes da Pinkerton, os corpos represivos decidiron atacar dita concentración, dispersando violentamente ás persoas congregadas na praza. Nese preciso momento o estrondo dunha bomba lanzada contra a policía ensordeceu o lugar.

O policía Mathias J. Degan morreu como resultado dese accidente laboral, do mesmo xeito que outros resultaron feridos aínda que, de novo, a peor parte levárona os e as traballadoras presentes posto que, tras a explosión, as carreiras desesperadas e os disparos policiais, máis mortes e unha cantidade indeterminada de feridos se produciron. Non se coñece a día de hoxe quen foi o autor material do atentado, feito que fai que calquera explicación ou hipótese poida ser factible.

A represión policial posterior foi intensa e detivéronse a varios anarquistas, os cales serían vítimas dun proceso que acabaría coa execución de varios deles e o encarceramento dos outros. Os detidos que chegaron a ser xulgados foron Albert Parsons, Óscar Neebe, August Spies, Adolf Fischer, Louis Lingg, Michael Schwab, Samuel Fielden e George Engel. Excepto Fielden, Neebe e Schwab, con penas de presidio, o resto foron condenados a morrer aforcados, acto que se produciu o 11 de novembro de 1887 —Louis Lingg suicidouse unhas horas antes na súa propia cela, tras acender un pequeno explosivo (quizá nun cigarro) que, doutra banda, esnaquizoulle a cara e fíxolle agonizar durante unhas cantas horas—. Todo isto produciuse tras un xuízo de pandeireta no cal se xulgaban a unhas ideas máis que a uns posibles autores materiais do acontecido na praza Haymarket o 4 de maio de 1886.

A inocencia ou culpabilidade pola explosión do día 4 de maio foi só unha escusa para abrir un proceso en contra do anarquismo e os seus membros máis radicais, os coñecidos como Reds. A prensa burguesa de todos os Estados Unidos así como as elites de Chicago e doutras cidades importantes abriron unha campaña en contra do anarquismo que se revestiu, sen dúbida, de tinguiduras xenófobas, xa que unha parte importante dos obreiros radicalizados eran migrantes e esa campaña, precisamente, tentaba separar ao «bo traballador» nacido en América do migrante europeo radicalizado e anarquista.

51V1110r.jpg

O Legado tralas execucións do 11 de novembro de 1887

O proceso aos anarquistas de Chicago foi unha auténtica infamia e mostrou ao mundo enteiro que na república liberal máis prestixiosa do mundo perseguíase e exterminaba aos traballadores socialistas do mesmo xeito que en España, Italia, Francia ou Alemaña. Cabe dicir que non só se executaron a estes activistas, tamén se clausuraron locais obreiros e practicáronse todo tipo de detencións e malos tratos. A vergoña e arbitrariedade do proceso iniciado o 21 de xuño de 1886 na corte de Cook County foi tal que, en 1893, o mismísimo gobernador John P. Altgeld promoveu a liberdade dos encarcerados, debido a que el mesmo recoñeceu a falsidade do proceso (ALTGED, John P. Reasons for Pardoning Fielden, Neebe & Schwab, the Haymarket Anarchists, 1886, n.c., The Anarchist Library, 2012.)

HACAT_V134
Caricatura contrarias a John P. Altgeld por revisar o caso dos Mártires de Chicago. O «perdón» (véxase coitelo), soltaría aos «cans rabiosos», un deles, xa solto, é o do Socialismo, quen está a piques de atacar a unha muller que, polas súas roupaxes, representaría á típica ama de casa protestante e de ascendencia anglosaxoa. No fondo, reprodución do monumento aos policías mortos e feridos pola bomba do 4 de maio de 1886.

HACAT_V34

Con todo, se analizamos aos membros do xurado é fácil comprender o resultado final da sentenza que se obtivo: todos eran americanos de nacemento, brancos anglosaxóns, protestantes e racistas e, mesmo, dicíase que un era parente dun policía afectado nos sucesos do 4 de maio. Realmente un xurado moi pouco imparcial. A desgraza, doutra banda, acompañou a Michael Schwab tras a súa posta en liberdade, posto que poucos anos despois de ser liberado, en 1898, morreu por unha enfermidade respiratoria contraída durante o seu cativerio.

Tras a súa morte os mártires alcanzaron gran renome internacional, formando parte do imaxinario político obreiro, transformándose nun referente para multitude de explotados do mundo occidental.

50V1540r.jpg

No congreso da II Internacional de 1889 decidiuse relanzar a xornada de loita do 1º de maio, sendo especialmente activos os primeros de mayo de 1890 e 1891, aínda que as diferenzas de criterio entre anarquistas e marxistas provocaron unha división no movemento obreiro internacional que rompía co espírito combativo, reivindicativo e unitario da xornada que en maio de 1886 sacudiu aos Estados Unidos.

O marxismo, ante un anarquismo que en case todos os estados occidentais sacáballe vantaxe numérica, preferiu normalmente un perfil baixo nas súas xornadas, con manifestacións e mitins pacíficos, ao contrario que o anarquismo, o cal consideraba estas xornadas como unha escusa para, non só conseguir as 8 horas laborais, tamén para acrecentar a tensión social coa perspectiva posta nunha posible insurrección. Estas divisións e o peso internacional da represión provocaron que xa en 1893 ó 1894 o 1º de maio, como tal, fose practicamente algo esquecido e non volveu florecer con forza durante bastantes anos.

En calquera caso, o 11 de novembro foi unha data moi memorada en ambientes obreiros ata os primeiros anos do século XX, e aínda que practicamente relegada ao esquecemento nos nosos tempos, tras a celebración do 1 de maio, que si pervive nos nosos días, está a pegada destes obreiros que foron executados polas súas ideas e o seu activismo social, e non por ser os autores da bomba do 4 de maio.

As imaxes son todas elas da Haymarket Affair Dixital Collection.

—-

Enlaces de interese

The Dramas of Haymarket

Haymarket Affair Digital Collection

Deixa un comentario